बाँस : जलवायु परिवर्तन, नदी संरक्षण र हरित पर्यटनको नयाँ सम्भावना

बाँसको जराले माटोलाई जोडेर राख्ने, बाढीपहिरो नियन्त्रण गर्ने र नदी किनारको सन्तुलन कायम राख्ने विशेषता भएकाले यसलाई जलवायु अनुकूलनको सरल र सस्तो उपायका रूपमा हेरिएको छ।

बाँसको जरा प्रणाली गहिरो र घना हुने भएकाले यसले नदी किनारको माटोलाई बगाउन दिँदैन। दशकौंदेखि कटानले विकराल बन्दै गएको नदी किनारका लागि बाँस रोपण सस्तो र प्रभावकारी उपाय साबित भएको छ।

सामुदायिक वनले बाँस रोपेर नदी तट संरक्षण गरेका उदाहरण पूर्वी नेपालमा धेरै छन्। एउटै बाँसको थाँगले १५ किलोसम्म माटो आफैंमा अड्याउन सक्ने वैज्ञानिक अध्ययनले देखाएको छ।

बाँसले एकै वर्षमा द्रुत वृद्धि गर्ने र धेरै कार्बन सोस्ने भएकाले जलवायु परिवर्तनको असर न्यूनीकरणमा पनि यसको भूमिका उल्लेख्य छ। बाँसको वृक्षारोपणलाई राष्ट्रिय अनुकूलन योजनामा समावेश गर्न विज्ञहरूको सुझाव छ।

नदी किनारको बाँस जंगललाई व्यवस्थित गरेर पर्यटकीय पदमार्ग र क्याम्पिङ साइटको विकास गर्न सकिने अवसर पनि छ। यसले स्थानीय समुदायलाई थप आम्दानीको स्रोत उपलब्ध गराउँछ।

नदी तट व्यवस्थापनका योजनामा बाँसलाई अनिवार्य विकल्पका रूपमा राख्नुपर्ने, बाँसको आपूर्ति व्यवस्थित गर्नुपर्ने र स्थानीय समुदाय तथा युवाहरूलाई संलग्न गराउनुपर्ने सुझाव सरकारलाई दिइएको छ।

जलवायु परिवर्तनको असर बढ्दै गएको अवस्थामा नदी संरक्षणका लागि बाँस सबैभन्दा सुरक्षित लगानी साबित हुनसक्छ।