बाँसको धागोबाट बनाइने कपडा विश्व बजारमा हरित विकल्पका रूपमा द्रुत गतिमा अगाडि बढिरहेको छ। कपासभन्दा कम पानी खपत गर्ने, रोग–कीटमा फैलिने जोखिम कम हुने र माटोलाई क्षीण नपार्ने हुँदा बाँसलाई टेक्सटायलको भविष्यका रूपमा विज्ञहरूले हेर्न थालेका छन्।
बाँसको काण्डबाट निकालिने सेल्युलोजलाई रासायनिक प्रशोधन गरेर धागो बनाइन्छ र त्यसबाट कपडा उत्पादन गरिन्छ। यसलाई प्राविधिक भाषामा बाँस रेयोन भनिन्छ। बाँसबाट बनेको कपडा मुलायम, सास फेर्न सक्ने र छालामा नरम हुने भएकाले यसको माग दिनप्रतिदिन बढ्दो छ।
यसबाहेक बाँसको कपडा प्राकृतिक रूपमा विघटन हुन सक्छ, जसले गर्दा सिन्थेटिक कपडाले पार्ने वातावरणीय क्षति कम हुन्छ। बाँसमा पाइने बायो–एजेन्टले कपडालाई ब्याक्टेरियाबाट जोगाउने गुणसमेत प्रदान गर्छ।
नेपालमा ५० भन्दा बढी प्रजातिका बाँस पाइन्छन्। उपयुक्त नीति र लगानी भए यहाँको बाँसबाट थप मूल्य सिर्जना गर्न सकिन्छ। कच्चा बाँस सस्तोमा उपलब्ध हुने र श्रम सस्तो हुने हुँदा नेपाली बाँसको कपडा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धी हुन सक्छ।
नेपालमा बाँसको टेक्सटायल उद्योग स्थापना हुँदा किसानहरूका लागि बाँसबाट थप आम्दानीको स्रोत, ग्रामीण क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना, आयात प्रतिस्थापन गरेर विदेशी मुद्रा बचत र वातावरणमैत्री उत्पादनबाट नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय छवि सुधारजस्ता फाइदाहरू हुने अपेक्षा गरिन्छ।
सम्भावना जत्तिकै चुनौती पनि छन्। बाँसको धागो उत्पादनका लागि चाहिने रासायनिक प्रशोधन प्रविधि नेपालमा अझै स्थापित भएको छैन। यसका लागि ठूलो पूँजी, प्राविधिक जनशक्ति र सरकारी नीतिको स्पष्टता आवश्यक छ। साथै, हरिवाशिङका आरोपबाट बच्न नेपालले गुणस्तर र पारदर्शितामा जोड दिनु जरुरी छ।
निष्कर्षमा, बाँसको कपडा नेपालका लागि एउटा अनुसन्धान र लगानीको नयाँ क्षेत्र हो। सरकार, निजी क्षेत्र र किसानको सहकार्यमा यसले नेपालको अर्थतन्त्रलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउन सक्छ — तर यसका लागि आजैबाट सन्तुलित कदम चाल्नु आवश्यक छ।
